Dispareunija - Seksualna Disfunkcija kod žena - Bol prilikom seksualnog odnosa

Dispareunija – Seksualna Disfunkcija kod žena – Bol prilikom seksualnog odnosa

Stvari koje su sastavni deo zdravog seksualnog života jedne osobe, a nisu preterano prijatne, ne spominju se mnogo često i na neki način su tabu tema. U pitanju su seksualne disfunkcije kako kod muškaraca tako i kod žena. O muškim seksualnim disfunkcijama, poput problema sa erekcijom, preranom ejakulacijom i impotencijom, dosta se piše, a žene su u tom slučaju zapostavljene i o problemima koje se javljaju kod njih malo se zna. Ovo postaje sve češći uzrok frustracije koji proizlazi iz fizičke nemogućnosti da se zadovolje očekivanja partnera kada je kvalitet i kvantitet seksualnih odnosa u pitanju.

Jedna od seksualnih disfunkcija koje se javljaju kod žena je bolan snošaj ili dispareunija. Do ovog problema dolazi kada pri odnosu odnosno penetraciji žena ne uživa već joj to izaziva različite nivoe bola, od nelagode do jakog bola. Bol pri seksualnom odnosu može se javiti kod žena svih doba i on je signal koji nam naše telo šalje i nikako ne bi trebalo da se trpi već je potrebno pronaći njegov uzrok i potražiti pomoć kako bi se ovaj problem rešio.

Uzroci dispareunije mogu biti organski (fizički) i psihički. Kako bi se pronašao pravi razlog pojave ovog problema pre svega treba otići kod ginekologa kako bi se potvrdila ili otklonila mogućnost fizičkog uzroka.

Organski uzroci bolnog seksualnog odnosa mogu biti upalni procesi polnih i mokraćnih organa, oštećenja sluznice vagine kontraceptivnim sredstvima (kondom, dijafragma, spermicidne kreme, spirale…). Kod žena u perimenopauzi i postmenopauzi, zbog nedostatka polnih hormona, dolazi do atrofije (stanjenja sluznice) vulve (velike i male usne) i vagine kao i suvoće koja znatno narušava kvalitet seksualnog života.

Psihološki uzroci bolnog odnosa mogu biti grubost i/ili nezainteresovanost partnera, što uzrokuje nedovoljnu stimulaciju i predigru, zbog čega je smanjeno izlučivanje sekreta u vagini i samim tim do neprijatnosti pri penetraciji. Psihološki uzroci u velikom broju slučajeva mogu se rešiti kvalitetnom komunikacijom sa partnerom i otvorenim razgovorom i na taj način se postepeno doći do savladavanja poteškoća u seksualnom odnosu.

Otkrivanje problema

Kao i kod svakog drugog zdravstvenog problema, za početak je bitno utvrditi karakter i intenzitet bola kako bi lekar znao u kom smeru da ide.

Ako tokom menstrualnog ciklusa postoji tupa jednostrana bol, koja postaje oštra i probadajuća za vreme penetracije, u oko 30 posto slučajeva reč je o folikularnoj odnosno vodenoj cisti koja se dijagnostikuje ultrazvučno. Ovo ne predstavlja opasno stanje i takve ciste najčešće se povlače same od sebe za dva do tri meseca. Ako je dijagnoza potvrđena, seksualni odnosi mogu se nastaviti, s tim da se sat vremena pre uzme kapsula ili čepić Ketonala, Voltarena ili nekog drugog ibuprofenskog pripravka, uz praktikovanje “gornjeg” položaja žene radi bolje kontrole ulaska penisa u rodnicu.

Ukoliko je bol za vreme i nakon odnosa propraćen svrabom, iritacijom i jakim crvenilom vagine i vulve uz osećaj žarenja i pečenja, ovo ukazuje na pojavu gljivične infekcije koja može, a ne mora biti propraćena sirastim iscetkom. Gljivična vaginalna infekcija se zato često zove kandidijaza ili, jednostavno, kandida. Kako je kandida u niskim koncentracijama skoro uvek prisutna u vaginalnoj sredini, vaginalna kandidijaza ne mora biti izazvana spoljnom infekcijom, već je u većini slučajeva uzrokovana smanjenom odbranom vaginalne sluzokože, koja više ne može da reguliše množenje gljivice. Ovo se najčešće javlja nakon korišćenja antibiotika. Zbog toga je izuzetno važno da se u toku antibiotske terapije podrži vaginalna flora, kako bi se sprečio razvoj kandide.

Ako se utvrdi da je do gljivične infekcije došlo, potrebno je početi sa propisanom terapijom kod oba partnera, uz apstinenciju od seksa za vreme trajanja terapije, a posle se preporučuje odnos s kondomom sve dok se lokalna terapija od tri dana sa vaginaletama ne ponovi nakon menstruacije.
Da bi se sprečila pojava infekcije bilo bi dobro da se koristite posebni preparati za intimnu negu koji neće narušiti prirodnu floru vagine, izbegavati prečesto nošenje tanga gaćica kao i veša koji nije pamučni, a svaki put kad se iz bilo kojeg razloga troši antibiotski preparat, stavljati vaginalete protiv gljivica.

Jedan od razloga bola pri seksualnom odnosu može biti uzrokovano i miomima na materici. Miomi su benigni tumori mišićnog tkiva materice koje mogu imati simptome, ali u velikom broju slučajeva nemaju. Simptomi koji se javljaju su bolovi u krstima tokom menstrualnog krvarenja, povremeno probadanje u stomaku i povećana potreba za mokrenjem. Žene s miomima tri se puta češće žale na bolan seksualni odnos nego žene koje ovaj problem nemaju. Definitivna dijagnoza postavlja se ultrazvukom, a odluka o daljem postupku, nakon kojeg bi seksualni odnosi trebali biti bez smetnji, uzima u obzir intenzitet smetnji i starost pacijentkinje. Mali miom, bez komplikacija i simptoma, može se lečiti hormonski. Ovim lečenjem postiže se smanjenje mioma kod oko polovine bolesnica, što je često dovoljan terapijski učinak. Koristi se ukoliko žena želi još dece, ukoliko iz bilo kojih razloga ne može pristupiti hirurškom zahvatu odstranjenja mioma ili materice i kao priprema za operativno lečenje.  Veliki miom, koji uzrokuje simptome i razvija komplikacije preporučljivo je hirurški lečiti. Može se odstraniti samo miom (miomektomija) ili cela materica (histerektomija), što zavisi takođe od navedenih faktora i ženine želje za trudnoćom.

Žene koje su rodile imaju veću šansu da osete bol kod odnosa, jer je deo karličnog dna kod porođaja sečen odnosno urađena je epiziotomija. Takva bolna osetljivost ne bi trebalo da traje duže od tri meseca od porođaja. Ako bol perzistira, može se pokušati s masažom bolnog područja jednom dnevno lubrikantom. Masažom se desenzibiliziraju živčani završeci i koža postaje elastičnija. Ako takva terapija ne daje rezultate, pre odnosa se to područje može namazati kremom koja u sebi ima anestetsku komponentu, čime se smanjuje, odnosno uklanja osećaj bola. Ukoliko ništa od ovoga ne deluje, poslednja mogućnost je operativni zahvat kojim se može ukloniti osetljivo tkivo.

Disapreunija

Do dispareunije može doći i usled endometroize : stanja u kome se ćelije endometrijuma (sluzokože materice) javljaju van materične duplje, tu se razvijaju i podležu svim promena u toku menstrualnog ciklusa kao i normalne endometrijalne ćelije. Leči se ili hirurškim putem ili lekovima. Počinje se primenom analgetika koji se propisuju s obzirom na prisutne simptome, bez konačne dijagnoze. Kod blažih tegoba često je efikasna hormonska terapija. Pošto endometriozu u mnogim slučajevima podstiče višak estrogena, koji obnavljaju sluznicu, lekari često prepisuju gestogene ili kontraceptivne tablete. Ovo lečenje kod težih oblika endometrioze može potrajati i pola godine. Kod određenih slučajeva endometrioze terapija je isključivo operativna. 

Žene u perimenopauzi i postmenopauzi takođe mogu imati problema sa bolnim snošajem zbog izrazite suvoće vagine. Kako nivo hormona opada, promene se dešavaju i u vagini-sluznica vagine postaje atrofična i manje elastična. Neke žene imaju osećaj svraba i pečenja. Prilikom seksualnog kontakta potrebno je duže vremena da vagina postane vlažna. Vaginalna suvoća može uzrokovati bol prilikom seksualnog odnosa, a isto tako lakše dolazi do vaginalne infekcije. Na tržištu postoje lokalni dodaci estrogena koje, prema preporuci ginekologa, žena stavlja u vaginu određeno vreme, nakon čega vagina postaje dovoljno vlažna, a snošaj prestaje biti bolno iskustvo.
Do suvoće vagine može doći i u reproduktivnom dobu, i to kod žena koje uzimaju antidepresive i oralnu kontracepciju. Kod njih se mogu javiti smanjena seksualna želja (libido) i onemogućeno seksualno uzbuđenje. Žene koje doje imaju snižen nivo estrogena i suvu vaginu, pa takođe mogu imati bolan snošaj. Tegobe prestaju kada prestane da se uzima terapija koja dovodi do vaginalne suvoće, odnosno sa prestankom dojenja. Dotad se, pre odnosa, mogu koristiti lubrikanti na bazi vode.

Zavaljena materica, upalne bolesti creva, upala Bartolijeve žlezde… takođe su stanja koja mogu izazvati bol i neprijatnost pri seksualnom odnosu i koja treba otkriti i na njih terapijski reagovati.

Dijagnoza

S obzirom na brojne uzroke koji se mogu naći u pozadini bolnog snošaja, dijagnoza zasniva se na opsežnoj anamnezi početka i karaktera smetnji kao i detaljnom kliničkom pregledu i odgovarajućim dijagnostičkim postupcima. Lečenje je složeno i često traži tzv. multidisciplinarni pristup, tj. saradnju lekara različitih specijalnosti (ginekolog, psihijatar, endokrinolog, urolog). Temelj za pozitivne rezultate terapijskog pristupa svakako je otvoren odnos seksualnih partnera i poverenje u lekara koji rešava problem.